موزه ایران باستان، اولین موزهٔ ایران، در ابتدای خیابان ۳۰ تیر، درخیابان امام خمینی تهران واقع است. ساخت این موزه در ۲۱ اردیبهشت سال ۱۳۱۳ ه.ش. به دستوررضاه شاه توسط معمار فرانسوی،آندره گدار، شروع شد. ساختمان موزه در سال ۱۳۱۶ به اتمام رسید و موزه برای بازدید عموم افتتاح شد. زمین اختصاص یافته به این موزه ۵۵۰۰ متر مربع بود که ۲۷۴۴ متر مربع زیربنای آن است.

در حال حاضر موزه ي ملي ايران با دو موزه ي ايران باستان و دوره ي اسلامي زير بناي بيش از بيست هزار متر مربع در زميني به مساحت ١٨٠٠٠متر مربع و با حدود ٠٠٠/٣٠٠ هزار شئ تاريخي از زمان هاي مختلف تاريخي ايران، بهترين موزه در جهان درارتباط با فرهنگ، هنر و تاريخ ايران است. قديمي ترين اثري كه نشانگر حضور انسان در فلات ايران است، مربوط به ششصد هزار سال پيش است كه در اين موزه نگهداري مي شود. اشياي مختلفي كه در طي ساليان گذشته به صورت علمي و غير علمي كشف شده اند در قسمت زيرزمين موزه ي ايران باستان قراردارند كه پس از كارشناسي و تحقيقات علمي به تالارهاي اصلي نمايش آثار منتقل مي شوند

موزه ي ايران باستان  اشياي قابل توجهي از ساير محوطه هاي پيش ازتاريخ ايران همچون شهر سوخته، تپه يحيي، تل ابليس و تپه سنگ چخماق را نيز در خود دارد.

 

از آثار مربوط به استان خوزستان كه از تنوع چشمگيري برخوردارند مي توان به مجموعه ي گاو سفالي معبد چغازنبيل اشاره كرد. اين گاو به دستور پادشاه ايلام از گل پخته ي لعاب دار ساخته شده و به عنوان نگهبان بر دروازه ي معبد چغازنبيل نصب شده است.

يكي از منحصر به فردترين نمونه هاي موجود دوره ي اشكاني، بقاياي نيم تنه ي مردي است كه در سال ١٣٧٢ به طور اتفاقي به همراه چند قطعه استخوان، يك لنگه چكمه به همراه ساق پاي درون آن، يك سنگ ساب، چند سفال، يك چاقوي آهني، يك سنجاق نقره، يك شلوارك پشمي، چند قطعه پارچه و يك عدد گردو وجود داشت. اين نيم تنه پس از كشف به مرد نمكي معروف گرديد.

در سال ۱۹۷۲ میلادی و در جریان حفاری‌های باستان‌شناسی در شوش، یک مجسمه سنگی بدون سر از داریوش اول به دست آمد. روی پایه این مجسمه علاوه بر استفاده از خط میخی (به پارسی باستان، ایلامی و آکدی) از خط هیروگلیف مصری نیز استفاده شده است.

در چند جای این مجسمه با استفاده از علائم هیروگلیف نام داریوش تکرار شده است. مجسمه که پیکر پادشاه را در جامه پارسی، با خنجری حمایل کمر و دستی مشت شده روی سینه نشان می‌دهد، از قسمت سینه به بالا شکسته است.مجسمهتحقیقات هیات فرانسوی نیز روی جنس سنگ به کار رفته در تندیس نشان داد که از نوعی سنگ که در معادن سنگ وادی حمامات مصر یافت می‌شود، ساخته شده است و سپس به ایران و به شوش انتقال پیدا کرده و در کنار دروازه ورودی کاخ سلطنتی نصب شده است.
با این حال نوشته‌های روی مجسمه، نشانگر این است که قرار بوده مجسمه در مصر باقی بماند، اما مشخص نیست به چه دلیل به ایران آورده شده است.
روی پایه مجسمه نمادهایی از ملل تحت تسلط داریوش حکاکی و نام آن‌ها نیز با هیروگلیف درج شده است. در بخش مرکزی این قسمت نماد «هاپی» خدای رودخانه نیل تصویر شده است.

متن پارسی باستانی تندیس سنگی داریوش اول-شوش، سده 6 پیش از میلاد:

خدای بزرگ است اهورا مزدا، که این زمین را آفرید که آن آسمان را آفرید، که مردم را آفرید، که شادی برای مردم آفرید، که داریوش را شاه آفرید
این پکیره سنگی، که داریوش شاه دستور داد در مصر ساخته شود، از آن جهت، که از این پس هر ان که آنرا دید بداند که مرد پارسی مصر را در دست دارد
من ،داریوش ،شاه بزرگ ،شاه شاهان، شاه کشورها، شاه در این زمین بزرگ، پسر ویشاسپ هخامنشی
داریوش شاه گوید، اهورا مزدا بپا باد هر آنچه کرده شد

در طبقه ي دوم موزه ي ايران باستان، گنجينه ي نفايس دوران پيش از تاريخ قرار دارد كه در بر گيرنده ي آثار منحصر به فردي چون جام طلاي مارليك، جام طلاي حسنلو، جام خشايار شاه، ريتون طلاي همدان، الواح زرين و سيمين از كاخ آپاداناي تخت جمشيد، زيور آلات مكشوفه از زيويه ي كردستان و ... است.

 

از سكه هاي سلاطين هخامنشي و سلوكيان تا سكه هاي ضرب شده توسط سلسله ي ساساني تا شكل گيري سكه هاي با نقش اسلامي، و از سكه هاي بني اميه، عباسيان، طاهريان و صفاريان تا سامانيان، سلجوقيان و صفويان تا زنديان و قاجاريان و تا امروز، از تمامي اين دوران ها،نمونه ي سكه هايي در موزه ي ملي ايران گرد آمده كه به نمايش گذاشته شده است.

باتشکر از دوست عزیزم :م.مظاهری